Porady-prawne.biz - wiadomosci prawne

“…1. Uprawniona do zadania swiadczen alimentacyjnych jest wylacznie osoba, ktorej potrzeby maja byc zaspokojone za pomoca tych swiadczen. W zwiazku z tym w procesie o alimenty wylacznie ona jest powodem, niezaleznie od tego, kto w jej interesie wystapil z powodztwem. Wedlug przyjetego bowiem w kodeksie rozwiazania powodem jest osoba, na rzecz ktorej ma nastapic rozpoznanie sprawy i urzeczywistnienie prawa. Stad stronami nie sa przedstawiciele ustawowi stron, powolani do ich reprezentowania w postepowaniu, a w szczegolnosci w procesie o alimenty dla dziecka strona powodowa ” przykladowo rzecz biorac”
nie jest matka, ale dziecko, matka zas wystepuje jako jego przedstawiciel ustawowy.

Uregulowanie to rzutuje w sposob bezposredni na tresc wyroku, ktory w swej czesci dyspozytywnej ” ze wzgledu na granice powagi rzeczy osadzonej ” zawiera w mysl art. 325 kpc dwa istotne elementy: rozstrzygniecie o zadaniach stron oraz dokladne okreslenie osoby uprawnionej i zobowiazanej.

Wsrod koniecznych elementow wyroku nie zamieszcza natomiast ustawa warunku okreslenia przedstawicieli ustawowych. Brak zatem uzasadnionych podstaw do wysuniecia twierdzenia, iz wymienienie przedstawiciela ustawowego nalezy do istotnych elementow wyroku. Wysunietego stanowiska nie podwaza okolicznosc, ze w mysl niektorych unormowan kodeksu postepowania cywilnego do tych osob moga byc stosowane przepisy o stronach (art. 300 ” 2) oraz ze przepisy o przedstawicielach ustawowych znajduja sie w tytule dotyczacym stron.

2. Wedlug wieloletniej i przewazajacej praktyki w wyrokach zasadzajacych alimenty na rzecz osob maloletnich sady wymieniaja takze imiennie okreslonych przedstawicieli ustawowych, do rak ktorych swiadczenia te maja byc wyplacane. Prawidlowosci tej praktyki nie nalezy kwestionowac, gdyz jest ona niemal powszechna, utrwalona, nie pozostaje w sprzecznosci z obowiazujacym prawem i odgrywa powazna role z praktycznego punktu widzenia. W szczegolnosci nie narusza ona dyspozycji art. 325 kpc. Przepis ten bowiem wymienia tylko elementy, ktore wyrok powinien zawierac, nie wylacza natomiast zamieszczenia w sentencji orzeczenia elementow uzasadnionych wzgledami celowosci i praktycznej przydatnosci. Wyrok ” jak kazdy dokument publiczny ” obok elementow stanowiacych o jego istocie i bycie prawnym, moze zawierac elementy dotyczace kwestii ubocznych. Za takim stanowiskiem przemawia na przyklad tresc § 120 rozporzadzenia Ministra Sprawiedliwosci z dnia 23 grudnia 1969 r. regulamin czynnosci sadow wojewodzkich i powiatowych w sprawach cywilnych i karnych (Dz. U. 1969 r. Nr 37 poz. 325), wedlug ktorego w przypadku, gdy orzeczeniem zasadza sie naleznosc, jakiej ze wzgledu na jej rodzaj przysluguje pierwszenstwo egzekucyjne, sad wymienia w sentencji orzeczenia rodzaj naleznosci. Dyrektywa ta odnosi sie niewatpliwie do alimentow, skoro one korzystaja z takiego pierwszenstwa (art. 1025 § 1 pkt 2 kpc). Praktyka taka ma rowniez istotne znaczenie z punktu widzenia sprawnosci egzekucji, a zwlaszcza rytmicznosci wyplacania swiadczen, gdyz stwarza pelna jasnosc co do osoby uprawnionej do odbioru alimentow.

3. Akceptacja dotychczasowej praktyki nie oznacza jednak, ze wskazanie w wyroku zasadzajacym alimenty na rzecz osoby maloletniej jej przedstawiciela ustawowego, stanowi istotny element tytulu wykonawczego w rozumieniu art. 804 kpc, wylaczajacego uprawnienie organu egzekucyjnego do badania zasadnosci i wymagalnosci obowiazku objetego tym dokumentem. Z tego punktu widzenia tytul wykonawczy stwierdza dwie istotne kwestie: zakres uprawnien wierzyciela i zakres obowiazku dluznika. Te dwa elementy decyduja o istocie tytulu wykonawczego i stanowia jego tresc. Wszystkie inne zawarte w nim wzmianki maja tylko wtorny charakter i stad ich zamieszczenie lub brak nie wplywaja na istote tego dokumentu. Zawarte zatem w wyroku zasadzajacym alimenty wymienienie przedstawiciela ustawowego nie moze byc uwazane za element tytulu wykonawczego w podanym rozumieniu, ale jedynie za dowod umocowania do dzialania w imieniu maloletniego w postepowaniu egzekucyjnym, a w szczegolnosci do odbioru zasadzonych alimentow. Taki charakter omawianej wzmianki wynika z tresci art. 65 i 66 kpc regulujacych kwestie zdolnosci procesowej osob maloletnich, przepisy te bowiem stosuje sie poprzez norme odsylajaca do art. 13 § 2 kpc takze do egzekucji. Wylaczenie uprawnienia do badania w zakresie okreslonym art. 804 kpc ogranicza sie zatem do istotnych elementow tytulu egzekucyjnego, a w konsekwencji odpowiednich elementow tytulu wykonawczego.

Wskazane ograniczenie nie moze jednak oznaczac uprawnienia organu egzekucyjnego do badania zasadnosci elementu dotyczacego okreslenia przedstawiciela ustawowego. Ustalenie w tym zakresie nalezy do kompetencji sadu i dlatego z ogolnych zasad oraz charakteru funkcji komornika jako organu wykonawczego wynika, iz nie przysluguje mu rowniez uprawnienie do badania zasadnosci i tej czesci tytulu wykonawczego.

4. W toku egzekucji alimentow moze dojsc do zmiany w osobie przedstawiciela ustawowego dziecka lub utraty przez nia tego przymiotu. Sytuacje takie zachodza najczesciej, gdy wierzyciel uzyskal pelnoletnosc zachowujac uprawnienia do alimentow, w razie pozbawienia, ograniczenia i zawieszenia wladzy rodzicielskiej rodzica wymienionego w wyroku jako przedstawiciel ustawowy dziecka, albo zmiany opiekuna, czy kuratora, badz na skutek umieszczenia dziecka w rodzinie zastepczej lub placowce opiekunczo-wychowawczej. Powstaje wowczas sprzecznosc pomiedzy brzmieniem tytulu wykonawczego a rzeczywistym stanem prawnym. Wylaniaja sie trudnosci przy sciaganiu alimentow, co moze grozic zahamowaniem w rytmicznym dostarczaniu osobie uprawnionej niezbednych srodkow utrzymania. Trudnosci te powstaja zwlaszcza przy wyplacie swiadczen z funduszu alimentacyjnego wowczas, gdy dziecko uprawnione do swiadczen alimentacyjnych przebywa w domu dziecka, a matka, posiadajac formalny tytul uprawniajacy do odbioru alimentow, prowadzi egzekucje przeciwko zobowiazanemu. Powstaja one rowniez w wypadku dokonywania potracen z wynagrodzenia za prace bez postepowania egzekucyjnego â�� stosownie do art. 88 § 1 i 2 kp oraz art. 1081 § 3 kpc.
Wylania sie wowczas zagadnienie sposobu, w jakim zachodzaca pomiedzy trescia tytulu wykonawczego a stanem rzeczywistym sprzecznosc powinna byc usunieta. Kodeks postepowania cywilnego nie reguluje tego problemu, a unormowania przewidziane art. 788 § 1 kpc oraz art. 840 § 1 pkt 2 kpc sa nieprzydatne, gdyz dotycza stron, a nie ich przedstawicieli ustawowych. Zmiana w osobie przedstawiciela ustawowego nie wymaga tez stwierdzenia w oddzielnym, incydentalnym postepowaniu, toczacym sie wylacznie na uzytek egzekucji.

Rozwiazania zagadnienia szukac nalezy w przepisach prawa materialnego dotyczacych reprezentacji osob maloletnich. Dziecko z uwagi na brak lub ograniczenie zdolnosci do czynnosci prawnych musi miec przedstawiciela ustawowego. Zmiany w tym zakresie znajduja swoje odzwierciedlenie w odpowiednim orzeczeniu sadu opiekunczego.
Z uwagi na roznorodnosc mogacych wchodzic w rachube sytuacji odpowiedz na pytanie, do czyich rak ma byc dokonywana wyplata zasadzonych alimentow w razie utraty przez przedstawiciela ustawowego wymienionego w wyroku zasadzajacym to swiadczenie uprawnienia do reprezentacji maloletniego, nie moze byc jednolita. Nalezy jednak przyjac ogolna zasade, ze w przypadku, gdy w wyroku zostala wymieniona osoba uprawniona do odbioru alimentow zasadzonych na rzecz maloletniego, organ egzekucyjny lub organ zobowiazany do wyplaty swiadczen powinien przekazywac alimenty do rak tej osoby.

Organy te moga przekazac swiadczenie innej osobie w razie przedstawienia orzeczenia sadu opiekunczego, wskazujacego, ze one sa przedstawicielami ustawowymi maloletniego. Tak wiec przykladowo w razie pozbawienia wladzy rodzicielskiej osoby, ktora zostala wymieniona w wyroku zasadzajacym alimenty jako przedstawiciel ustawowy maloletniego, i ustanowienia opieki nad dzieckiem, dane orzeczenie stanowi legitymacje do pobierania swiadczen.

5. Moze sie zdarzyc, ze wskazana w wyroku osoba jako przedstawiciel ustawowy, mimo utraty uprawnienia do reprezentacji, utrzymuje nadal osobe maloletnia. Sytuacje takie moga zachodzic najczesciej w razie wydania przed sad opiekunczy postanowienia o umieszczeniu dziecka w rodzinie zastepczej lub placowce opiekunczo-wychowawczej, gdy pomiedzy wydaniem orzeczenia i jego wykonaniem z reguly uplywa pewien okres. W takiej sytuacji uprawnienie do pobierania alimentow przysluguje dotychczasowemu przedstawicielowi ustawowemu. Rodzicom zastepczym i placowkom opiekunczo-wychowawczym uprawnienie do pobierania przyznanych dziecku alimentow przysluguje dopiero od chwili przejecia pieczy nad osoba maloletnia.

6. W razie zmiany osoby uprawnionej do odbioru alimentow prawo do egzekwowania zaleglych swiadczen za okres do zaistnienia tej zmiany przysluguje nowo ustanowionemu przedstawicielowi ustawowemu. Nie moze ich sciagnac osoba, ktora stracila przymiot przedstawiciela ustawowego, z chwila bowiem utraty tego przymiotu gasna zwiazane z nim uprawnienia.

7. W przypadku uzyskania przez uprawnionego pelnoletnosci z zachowaniem prawa do dalszej alimentacji wyplata swiadczenia moze nastapic wylacznie do jego rak. Zdarzenie to nie wymaga stwierdzenia orzeczeniem sadu opiekunczego i dlatego do wykazania legitymacji do osobistego odbioru swiadczen wystarcza odpowiednie dokumenty stanu cywilnego.

8. Kwestia, do czyich rak maja byc wyplacone alimenty, moze w pewnych sytuacjach budzic watpliwosci, np. w razie smierci matki, gdy ojciec zyje, a jej tylko sluzylo wykonywanie wladzy rodzicielskiej. Jest jednak rzecza oczywista, ze organ egzekucyjny oraz organ zobowiazany do wyplaty swiadczen nie powinny przekazywac alimentow osobie nieuprawnionej. W razie zatem uzasadnionej watpliwosci w tym zakresie organy te maja obowiazek zwrocic sie do sadu opiekunczego o wyjasnienie.
Nalezy jednak podkreslic, ze czynnosc ta powinna byc przedsiebrana tylko w uzasadnionych przypadkach i z duza starannoscia, gdyz wiaze sie ona z zakloceniem w rytmicznym dostarczaniu osobie uprawnionej koniecznych srodkow utrzymania

Powyzej cytujemy wyjatki z uzasadnienia uchwaly Skladu Siedmiu Sedziow Sadu Najwyzszego Izba Cywilna z dnia 16 kwietnia 1977 roku, III CZP 14/77, OSNCP 1977/7 poz. 106

Uchwala Skladu Siedmiu Sedziow Sadu Najwyzszego � Izba Cywilna z dnia 26 maja 1995 roku, III CZP 178/94, OSP 1995/12 poz. 246, OSNC 1995/10 poz. 136 . Ponizej prezentujemy fragmenty wazniejsze fragmenty uzasadnienia.

â��…rozstrzygniecia sprawy wymaga rozwazenia na gruncie art. 136 kro, czy popelnienie przestepstwa skutkujacego kare pozbawienia wolnosci moze byc uznane za wazny powod utraty zarobkow, jakie zobowiazany do alimentacji otrzymywal przed umieszczeniem go w zakladzie karnym, czy tez fakt wykonywania przez zobowiazanego kary pozbawienia wolnosci nie moze usprawiedliwiac wynikajacej stad zmiany w jego mozliwosciach zarobkowych. Biorac pod rozwage, ze zgodnie z uksztaltowanym w orzecznictwie pogladem, waznym powodem niekorzystnych zmian w sytuacji zarobkowej zobowiazanego sa z reguly okolicznosci od niego niezalezne (np. pogarszajacy sie stan zdrowia), a z zaleznych tylko takie, ktore zmierzaja do zwiekszenia w przyszlosci mozliwosci zarobkowych (np. podjecie studiow), Sad Najwyzszy sklonny jest przyjac, ze utrata lub zmniejszenie zarobkow, spowodowane odbywaniem kary pozbawienia wolnosci, nie powinny byc, stosownie do art. 136 kro, uwzgledniane przy ustalaniu swiadczen alimentacyjnych. Prowadzi to do wniosku, ze w takich wypadkach kryterium oceny mozliwosci zarobkowych zobowiazanego do alimentacji stanowia zarobki, jakie realnie moglby on uzyskiwac w warunkach wolnosciowych. Powyzszego stanowiska nie podwaza okolicznosc, iz tak ustalone alimenty beda sciagane w calosci lub w czesci z funduszu alimentacyjnego, gdyz celem ustawy z dnia 18 lipca 1974 r. o funduszu alimentacyjnym (Tekst jednolity: Dz. U. 1991 r. Nr 45 poz. 200) jest umozliwienie zaspokojenia biezacych potrzeb uprawnionego w razie bezskutecznosci egzekucji. Podobnie nalezy oceniac stan rzeczy przy uwzglednieniu mozliwosci poszukiwania alimentow w zakresie nie zaspokojonych potrzeb u osob zobowiazanych w dalszej kolejnosciâ�Ś.â��

Istotne znaczenie ma wykladnia art. 135 kro z uwagi na jego ogolny charakter i przedmiot unormowania, ktory dotyczy ustawowych wyznacznikow zakresu swiadczen alimentacyjnych. Od strony zobowiazanego do alimentacji § 1 tegoz artykulu okresla je jako �zarobkowe i majatkowe mozliwosci�.

Wykladnia art. 135 kro zostala ustalona w zasadzie jednolicie. Nie budzi powaznych watpliwosci zarowno w judykaturze, jak tez w doktrynie. Jezeli pojawiaja sie istotne trudnosci, to w gruncie rzeczy w kontekscie konkretnego stanu faktycznego. W sprawach o zasadzenie alimentow wystepuje bowiem duzy stopien indywidualizacji, powodowanej wieloscia roznych sytuacji zyciowych. Wymaga to przestrzegania ustawowych kryteriow zakresu obowiazku alimentacyjnego w szczegolowych okolicznosciach, na ktore strona uprawniona powoluje sie, dochodzac srodkow utrzymania. Mozna mniemac, ze powazna watpliwosc prawna, jakiej wyraz daje przedstawienie Sadu Najwyzszego, powstala w duzej mierze na gruncie trudnosci natury faktycznej, co zwieksza stopien zawilosci przy formulowaniu odpowiedzi na poziomie odpowiedniego uogolnienia.

Artykul 135 § 1 kro ma zastosowanie wobec osob, o ktorych obowiazku alimentacyjnym orzeka sad, niezaleznie od tego, jaka jest ich sytuacja zyciowa. W gre wchodza stany obiektywne pozostajace w zasiegu ustawowego pojecia �zarobkowych i majatkowych mozliwosci� zobowiazanego. Nie ma i byc nie moze norm prawnych, ktore okreslalyby przeslanki zakresu swiadczen alimentacyjnych w stosunku do pewnych grup osob wyroznionych ze wzgledu na ich szczegolna sytuacje zyciowa (np. wiezniow, odbywajacych sluzbe wojskowa, przebywajacych stale poza granicami kraju itp.). Stad tez Sad Najwyzszy, precyzujac przedlozona do rozstrzygniecia watpliwosc prawna, nie odwoluje sie do ogolnych zasad art. 135 § 1 kro, lecz do kryteriow oceny �mozliwosci zarobkowych� zobowiazanego do alimentacji.

Ocena mozliwosci zarobkowych i majatkowych zobowiazanego musi uwzgledniac realia spoleczno-gospodarcze, ktore wplywaja na jego sytuacje zyciowa wlasnie w tym aspekcie. Na te sprawe zwracal uwage Sad Najwyzszy jeszcze pod rzadem kodeksu rodzinnego z 1950 r. (por. orzeczenie Sadu Najwyzszego z dnia 9 stycznia 1959 r. 3 CR 212/58 (OSPiKA 1960/2 poz. 41) i wielokrotnie do tego powracal (por. m.in. uzasadnienie do tezy IV d. wytycznych w zakresie wykladni prawa i praktyki sadowej w sprawach o alimenty, objetych uchwala pelnego skladu Izby Cywilnej i Administracyjnej Sadu Najwyzszego z dnia 16 grudnia 1987 r. III CZP 91/86 (OSNCP 1988/4 poz. 42). Mozna zatem przypuszczac, ze Sad Najwyzszy w cyt. wyzej d. wytycznych mial na uwadze owczesne warunki spoleczno-gospodarcze, gdy przyjmowal, ze wyznacznikiem mozliwosci zarobkowych skazanego sa naleznosci, jakie on uzyskuje za prace w zakladzie karnym. W tamtym czasie wiezniowie byli na ogol odplatnie zatrudniani, a w szczegolnosci ci sposrod nich, ktorych obciazal obowiazek alimentacyjny. Wowczas i z tego wzgledu stanowisko Sadu Najwyzszego nie budzilo watpliwosci na gruncie art. 135 § 1 kro. Wysokosc zarobkow wieznia odpowiadala bowiem jego mozliwosciom zarobkowym. Tymczasem w aktualnych warunkach spoleczno-gospodarczych, gdy rzeczywiste bezrobocie jako stan niemozliwosci uzyskania zarobkowego zatrudnienia na rynku pracy dotknelo znaczna liczbe Polakow, staje sie aktualna potrzeba zweryfikowania dotychczasowego stanowiska i poszukiwania takiego rozstrzygniecia, ktore z jednej strony czyniloby zadosc wymaganiom art. 135 § 1 kro, a z drugiej wychodzilo naprzeciw usprawiedliwionym potrzebom rodziny. Szczegolnej starannosci w poszukiwaniu pracy czy zrodla legalnych dochodow w warunkach bezrobocia mozna oczekiwac w zasadzie tylko od osoby korzystajacej z wolnosci. Natomiast w sytuacji bezrobocia wieznia takie wymaganie staje sie nieaktualne, gdyz popelniajacy przestepstwo, odbywajac kare pozbawienia wolnosci, zdany jest na inicjatywe sluzb wieziennych w znalezieniu dla niego pracy. Bezrobocie odbywajacych kare pozbawienia wolnosci jest elementem szerszego zjawiska ekonomicznego, wystepujacego na rynku pracy. Z punktu widzenia faktycznego z reguly pozbawia osobe pozbawiona wolnosci wszelkich mozliwosci zarobkowych.

Konstatacja ta wszakze nie oznacza sama przez sie, ze roszczenie o alimenty dochodzone od nie zatrudnionego wieznia skazane jest z gory na oddalenie (poza wypadkiem posiadania przez pozwanego dochodowego majatku). Zaznaczyc nalezy, ze ustalenie mozliwosci zarobkowych (majatkowych) zobowiazanego do alimentacji ma czesto charakter hipotetyczny, gdyz kryterium takich mozliwosci nie zawsze sa zarobki osiagane aktualnie przez zobowiazanego, lecz sama zdolnosc do uzyskania wyzszego wynagrodzenia. Jezeli zatem � najczesciej � wysokosc alimentow sad ustala na podstawie zarobkow otrzymywanych przez pozwanego, to nie dlatego, ze pomija dyspozycje art. 135 § 1 kro, lecz z tej racji, ze zarobki te odpowiadaja mozliwosciom zobowiazanego. Prowadzi to do konkluzji, ze poza caloksztaltem okolicznosci faktycznych, ktore w sprawie o alimenty sad zobowiazany jest wziac pod uwage, istnieje pewna sfera ocen, ktore odnosza sie do przypuszczenia, domyslu, a nie do faktow jako okolicznosci rzeczywistych. Dlatego tez sad wcale nie musi odwolywac sie do art. 136 kro, aby moc nie uwzgledniac niekorzystnego dla osoby uprawnionej stanu zarobkowego zobowiazanego, w jakim pozostaje on przez wykonywanie pracy mniej wynagradzanej. Wystarczy wykazac mu, ze ma mozliwosc podjecia zatrudnienia na lepszych warunkach placowych, a zatem ze nie wykorzystuje swoich mozliwosci zarobkowych (np. sa wolne miejsca pracy lepiej platne, dostepne ze wzgledu na kwalifikacje pozwanego, brak przeciwwskazan zdrowotnych i przeszkod ze strony miejsca zamieszkania itp.). Obojetne sa tu przy tym motywy postepowania zobowiazanego, a w szczegolnosci, czy chodzi o dzialanie z zamiarem uchylenia sie w calosci lub w czesci od obowiazku alimentacyjnego, czy tez o zwykle niedolestwo zyciowe. Rozstrzyga unormowanie, ze o zakresie swiadczen alimentacyjnych decyduja mozliwosci zarobkowe (majatkowe), nie zas osiagane faktycznie przez pozwanego wynagrodzenie za prace (dochody z majatku).

Artykul 136 kro nie uchybia art. 135 § 1 kro co do samej zasady, iz zakres swiadczen alimentacyjnych zalezy m.in. od mozliwosci zarobkowych i majatkowych zobowiazanego, tyle ze przy zastosowaniu art. 136 kro mozliwosci takie ustala sie z pominieciem wymienionych w przepisie zdarzen, ktore je faktycznie ograniczaja lub nawet usuwaja. Skoro art. 136 kro zezwala na nieuwzglednienie pewnych faktow �przy ustalaniu zakresu swiadczen alimentacyjnych�, a taki wlasnie zakres wyznacza art. 135 kro, to nie powinno ulegac watpliwosci, ze unormowanie przyjete przez art. 136 kro nie moze naruszac ogolnych zasad artykulu poprzedzajacego.

Sankcja art. 136 kro skierowana jest przeciwko tym osobom zobowiazanym do alimentacji, ktore z wlasnej woli bez waznych powodow pomniejszaja swoje mozliwosci zarobkowe (majatkowe) ze skutkiem utrudnienia lub uniemozliwienia realizacji obowiazku alimentacyjnego. Zdarzenia wymienione w art. 136 kro musza pochodzic z dzialalnosci zobowiazanego podejmowanej in fraudem osoby uprawnionej. Ten motyw ustawodawcy jest wyraznie dostrzegalny w unormowaniu, ktore stanowi o braku waznych powodow zrzeczenia sie prawa lub zatrudnienia albo podjecia pracy mniej zyskownej. Wymienione zdarzenia sa przeto aktami dobrowolnymi. Nie chodzi tu przy tym jedynie o zla wole zobowiazanego, o swiadome szkodzenie interesowi rodziny, lecz ogolnie o postawe nieliczenia sie z potrzebami czlonkow rodziny uprawnionymi do otrzymywania srodkow utrzymania. Czasowe ograniczenie mozliwosci nieuwzglednienia zmian, o jakich mowa w art. 136 kro, nalezy tlumaczyc m.in. tym, ze roszczenia alimentacyjne dochodzone sa w zasadzie od teraz i na przyszlosc, gdyz sluza potrzebom, ktore nie sa zaspokojone. Stad tez odlegle w czasie zaszlosci, ktore w owym czasie pogarszaly stan majatkowy zobowiazanego lub jego zdolnosci platnicze, nie wplywaja znaczaco na aktualne jego polozenie, miarodajne przy ocenie zakresu swiadczen alimentacyjnych.

Tak przeto przepis art. 136 kro ukierunkowany jest ku ochronie usprawiedliwionego interesu osoby uprawnionej do otrzymywania alimentow, ale nie w takim stopniu, ktory w ogole nie liczy sie z polozeniem zobowiazanego. Omija go sankcja z art. 136 kro, gdy z waznych w swietle zasad doswiadczenia zyciowego i zasad moralnych powodow dochodzi do pomniejszenia majatku i zrodel dochodow, obiektywnie niekorzystnego z punktu widzenia potrzeb rodziny.

Przedstawiona argumentacja prowadzi do wniosku, ze art. 136 kro nie wprowadza w przyjetym unormowaniu odstepstwa od ogolnej zasady ustalania zakresu swiadczen alimentacyjnych odpowiednio do zarobkowych i majatkowych mozliwosci zobowiazanego, lecz stanowi o zastosowaniu tej zasady w szczegolnej sytuacji, gdy ochrona interesu osoby uprawnionej do otrzymywania alimentow wymaga wyobrazenia nie istniejacego stanu majatkowego zobowiazanego przy okreslaniu jego mozliwosci platniczych. W kazdym wypadku potrzeby ustalenia zakresu swiadczen alimentacyjnych nie mozna ominac omawianej zasady. W sprawie aktualizujacej art. 136 kro roznica dotyczy w istocie sposobu czy metody ustalania mozliwosci zobowiazanego. Stosowanie tego przepisu nie oznacza bowiem, ze w zakresie objetym jego dyspozycja wysokosc alimentow nie jest uzalezniona od mozliwosci zarobkowych i majatkowych zobowiazanego. Natomiast nalezy przyjac, ze pojecie takich mozliwosci w znaczeniu prawnym, tj. jako ustawowej przeslanki wysokosci naleznych alimentow, odbija nieco od jego faktycznego rozumienia. To ostatnie akcentuje realnosc zdolnosci zarobkowania lub pozyskiwania srodkow utrzymania z majatku, podczas gdy w pewnych sytuacjach kodeks zezwala na przyjecie takiego stanu poprzez fikcje. Znaczenie art. 136 kro w jego relacji do art. 135 § 1 kro sprowadza sie w gruncie rzeczy do testowania zasady mozliwosci na terenie wskazanych przez przepis stanow faktycznych.

Przepis art. 136 kro ma charakter wyjatkowy. Dlatego nie mozna poddawac go wykladni nadmiernie rozszerzajacej. Skoro jednak sluzy on ochronie usprawiedliwionego interesu rodziny, wykladnie nalezy przeprowadzic w sposob prowadzacy do rozwiazan sprzyjajacych realizacji jego celu w zmienionych warunkach spoleczno-gospodarczych. Warunki te powoduja potrzebe zaradzenia pogarszajacej sie sytuacji materialnej rodziny w okolicznosciach, gdy osoba zobowiazana do alimentacji zostala skierowana do odbycia kary pozbawienia wolnosci i nie zostala zatrudniona odplatnie w zakladzie karnym. Podobnie, gdy wprawdzie zostala zatrudniona, ale na warunkach znacznie gorszych. Nie mozna zatem wykluczyc dopuszczalnosci zastosowania przepisu art. 136 kro takze w sytuacji, gdy osoba, ktora byla juz zobowiazana do swiadczen alimentacyjnych lub powinna liczyc sie z rychlym powstaniem takiego obowiazku, dopuscila do utraty zatrudnienia albo mozliwosci jego uzyskania przez to, ze w konsekwencji popelnienia przestepstwa zostala pozbawiona wolnosci. Wszakze chodzic tu bedzie wylacznie o takie wypadki, ktore ze wzgledu na okolicznosci sprawy � w swietle zasad doswiadczenia zyciowego i wspolzycia spolecznego � uzasadniaja potraktowanie osoby pozbawianej wolnosci na rowni z zobowiazanym, ktory dobrowolnie, bez waznych powodow uszczupla swoj majatek lub zdolnosci zarobkowe w sposob wskazany przez art. 136 kro, lekcewazac obowiazek alimentacyjny. Z tego punktu widzenia uzasadnione jest roznicowanie spraw stosownie do okolicznosci, ktore obrazuja okreslony stan faktyczny dotyczacy sytuacji powstalej w zwiazku z pozbawieniem wolnosci zobowiazanego do alimentacji w odniesieniu do jego zachowan istotnych dla zaspokojenia usprawiedliwionych potrzeb rodziny. Nie moze chodzic tu przy tym o wznowienie represyjnosci wobec osoby obciazonej obowiazkiem alimentacyjnym i ponowna ocena przez sad rodzinny stopnia zawinienia czynu karalnego, lecz o wejrzenie wnikliwe, w szczegolnosci ze wzgledu na charakter przestepstwa, w okolicznosci istotne dla oceny stosunku do obowiazku alimentacyjnego osoby pozbawionej wolnosci.

Przy ocenie mozliwosci zarobkowych (majatkowych) w omawianych okolicznosciach istota rzeczy nie sprowadza sie zatem do faktu, ze osoba zobowiazana do alimentacji popelnila czyn karalny, lecz do konsekwencji praktycznych zwiazanych z tym faktem, polegajacych na utracie zdolnosci zarobkowej w wyniku pozbawienia wolnosci. Ta ostatnia okolicznosc nie zalezy bezposrednio od woli osoby dopuszczajacej sie czynu karalnego. Jest urzeczywistnieniem norm prawa karnego. Natomiast w zasiegu woli tej osoby pozostaja zachowania, ktore ostatecznie doprowadzaja do umieszczenia jej w zakladzie karnym. W tym znaczeniu mozna mowic o zaleznosci od osoby obciazonej obowiazkiem alimentacyjnym zdarzenia, ktore doprowadza do utraty przez nia zrodla zarobkowania. Ocena takich wlasnie zachowan na gruncie art. 136 kro, przy uwzglednieniu celu i funkcji tego przepisu, jego ograniczen podmiotowych i przedmiotowych, jest niezbedna dla dopuszczenia mozliwosci nieuwzglednienia przy ustalaniu zakresu swiadczen alimentacyjnych faktu, ze osoba takim obowiazkiem obciazona utracila calkowicie (czesciowo) mozliwosc zarobkowania na skutek umieszczenia jej w zakladzie karnym i pozostawania odtad bez pracy (podejmowania tam pracy znacznie mniej platnej). Obowiazek alimentacyjny ma charakter obiektywny i jego powstanie opiera sie na stosunku rodzinnym. Przepisom kodeksu rodzinnego i opiekunczego obca jest penalizacja. Niemniej nie moze tez ujsc uwagi, ze ostrze przepisu art. 136 kro wymierzone zostalo przeciwko osobom, ktore naruszaja obowiazki rodzinne przez podjecie zobowiazan sluzacych utrudnieniu realizacji powinnosci dostarczania rodzinie srodkow utrzymania, co dostatecznie uzasadnia roznicowanie spraw o alimenty dochodzone od wiezniow pozbawionych zatrudnienia.

I tak � przykladowo � nie jest uzasadnione jednakowe traktowanie spraw wniesionych przeciwko sprawcom nieumyslnych przestepstw, w szczegolnosci przestepstw komunikacyjnych, ktorzy swoim dotychczasowym postepowaniem nie dawali powodow do przypisywania im zachowan utrudniajacych realizacje obowiazku alimentacyjnego i spraw dotyczacych osob skazanych za czyny popelnione z pobudek chuliganskich, w szczegolnosci wymierzonych przeciwko rodzinie w okolicznosciach wyraznie wskazujacych na negatywny stosunek sprawcow do obowiazku alimentacyjnego. Te przyklady wyraziscie okreslaja potrzebe odmiennej oceny w odniesieniu do stanu mozliwosci zarobkowych zobowiazanego. Niewatpliwe jest jednak, ze w wypadkach mniej przejrzystych zwiekszy sie stopien trudnosci przy ocenie spraw z punktu widzenia dopuszczalnosci zastosowania art. 136 kro. Stad tez nieodzowne jest pozostawienie sadowi znacznego marginesu dla swobodnego w ramach kodeksowych uznania w zakresie uksztaltowania stosunkow w sposob odpowiadajacy konkretnemu stanowi faktycznemu. Sad winien jest dostrzegac z przyczyn wyzej omowionych potrzebe uwzgledniania w ramach art. 136 kro odrebnosci jednostkowych stanow faktycznych.

Natomiast nie jest uzasadnione ocenianie we wszystkich wypadkach mozliwosci zarobkowych (majatkowych) osoby odbywajacej kare pozbawienia wolnosci nie zatrudnionej w zakladzie karnym na podstawie ogolnej zasady, u podloza ktorej lezy fikcja, ze zobowiazany do alimentacji nie zostal pozbawiony wolnosci, a tym samym ustalenie zakresu swiadczen alimentacyjnych na podstawie zarobkow, ktore pozbawiony wolnosci moglby uzyskac, gdyby nie zostal umieszczony w zakladzie karnym. Taka wykladnia prowadzi do nadmiernej liberalizacji w stosowaniu wyjatkowego w swoim charakterze art. 136 kro, a w konsekwencji do naruszenia zasad art. 135 kro. Wymagaloby przyjecie tezy, ze bezrobocie wieznia nie moze byc traktowane we wszelkich okolicznosciach jako wazny powod utraty mozliwosci zarobkowania lub ich ograniczenia, co z przyczyn juz omowionych byloby trudne do przyjecia w znaczeniu ogolnego zalozenia nie uwzgledniajacego okolicznosci konkretnej sprawy.

Ze wzgledu na tresc art. 136 kro, wprowadzajacego ograniczenie czasowe przy nieuwzglednieniu zmiany mozliwosci zarobkowych zobowiazanego, sad nie moglby zastosowac przewidzianej w tym przepisie sankcji w stosunku do osoby, przeciwko ktorej dochodzone sa swiadczenia alimentacyjne po uplywie trzech lat od umieszczenia w zakladzie karnym. Przy rozstrzyganiu przedstawionego zagadnienia nie mozna pominac sprawy swiadczen z funduszu alimentacyjnego, ktore nieuchronnie bylyby dokonywane w wypadku zasadzenia alimentow od nie zatrudnionego wieznia i nie posiadajacego majatku, ktory moglby byc przeznaczony na zaspokojenie zasadzonego roszczenia. Stosownie do art. 4 ust. 1 ustawy z dnia 18 lipca 1974 r. o funduszu alimentacyjnym (Tekst jednolity: Dz. U. 1991 r. Nr 45 poz. 200) swiadczenia powinny byc spelniane dopiero wowczas, gdy egzekucja prowadzona przeciwko dluznikowi �okazuje sie� bezskuteczna. W razie zasadzenia alimentow od osoby pozbawionej wolnosci, ktora nie zostala zatrudniona i ktorej stan majatkowy nie zapewnia zaspokojenia roszczenia, bezskutecznosc egzekucji jest w zasadzie przesadzona juz w chwili zasadzenia alimentow. Niemniej jednak ze wzgledu na koniecznosc ochrony dobra rodziny obciazenie funduszu alimentacyjnego nie moze miec znaczenia rozstrzygajacego. Fundusz utworzony zostal w celu zaspokajania biezacych potrzeb rodzin, ktore znalazly sie w ciezkim polozeniu z powodu niemozliwosci uzyskania srodkow utrzymania od osoby zobowiazanej do alimentacji w pierwszej kolejnosci. Dlatego tez � jak rowniez ze wzgledu na wprowadzone przez ustawe limity swiadczen � dzialalnosc funduszu mozna traktowac jak pomoc spoleczna o szczegolnym charakterze zwiazanym z uprawnieniem do sciagania wyplaconych kwot od osoby zobowiazanej do swiadczen alimentacyjnych. Nie mozna odmawiac takiej pomocy rowniez przez wzglad na okolicznosc, ze dostarczenie rodzinie srodkow utrzymania z funduszu prowadzi do sukcesywnego narastania zadluzenia wieznia, najczesciej bez mozliwosci wplywania przez niego na ten stan rzeczy.

Wyrazona w orzecznictwie Sadu Najwyzszego (por. cyt. orzeczenie z dnia 26 sierpnia 1994 r. I CRN 99/94 nawiazujace do wymienionej tez wyzej uchwaly pelnego skladu Izby Cywilnej i Administracyjnej z dnia 16 grudnia 1987 r. III CZP 91/86 OSNCP 1988/4 poz. 42) obawa, ze zasadzenie alimentow od pozwanego, ktory odbywa kare pozbawienia wolnosci i nie jest zatrudniony, zmierza do uzyskania swiadczen z funduszu alimentacyjnego, sygnalizuje problem procesow obliczonych jedynie na przerzucenie na fundusz ciezaru utrzymania rodziny w warunkach pozbawienia wolnosci osoby ustawowo zobowiazanej do swiadczen alimentacyjnych. Nie usuwajac tego problemu z pola widzenia, trzeba jednoczesnie stwierdzic, ze wyrazona ocena okolicznosci jednostkowych spraw, do ktorej przeprowadzenia zobowiazany jest sad, pozwala na unikniecie sytuacji wywolujacych watpliwosc co do rzeczywistych intencji osob dochodzacych roszczen alimentacyjnych. Jest to jeszcze jeden z argumentow przeciwko szerokiemu stosowaniu art. 136 kro w znaczeniu ogolnej zasady ustalania zakresu swiadczen alimentacyjnych wszystkich osob odbywajacych kare pozbawienia wolnosci i nie zatrudnionych wedlug zarobkow, jakie mogly one uzyskac w warunkach wolnosciowych. Omowione wyzej roznicowanie spraw pozwoli na unikniecie automatyzmu na granicy procesow fikcyjnych.

§ 1. “Kto uporczywie uchyla sie od wykonania ciazacego na nim z mocy ustawy lub orzeczenia sadowego obowiazku opieki przez nielozenie na utrzymanie osoby najblizszej lub innej osoby i przez to naraza ja na niemoznosc zaspokojenia podstawowych potrzeb zyciowych, podlega grzywnie, karze ograniczenia wolnosci albo pozbawienia wolnosci do lat 2.”
§ 2. “sciganie nastepuje na wniosek pokrzywdzonego, organu opieki spolecznej lub udzielajacego odpowiedniego zasilku rodzinnego..”
§ 3. “Jezeli pokrzywdzonemu przyznano odpowiednie swiadczenie rodzinne, sciganie odbywa sie z urzedu.”

Jest to przestepstwo indywidualne, tzn. sprawca moze byc tylko osoba, ktora z mocy ustawy, na mocy orzeczenia sadowego lub umowy jest zobowiazana do opieki. Jest to przestepstwo skutkowe. Swoim zakresem przepis ten obejmuje wiec nie tylko osoby zobowiazane do swiadczen alimentacyjnych na podstawie Kodeksu rodzinnego i opiekunczego ale kazda osobe, na ktorej ciazy obowiazek opieki wynikajacy z przepisow, umowy lub orzeczenia.

Uchylanie sie wskazuje na negatywny stosunek psychiczny do obowiazku przez zobowiazanego wyrazajacym sie w nieustepliwosci, checi postawienia na swoim, podtrzymywanie wlasnego stanowiska na przekor ewentualnym proba jego zmiany.

Zakres obowiazku alimentacyjnego jest nierozerwalnie zwiazany
z usprawiedliwionymi potrzebami uprawnionego oraz mozliwosciami zarobkowymi, majatkowymi zobowiazanego. Uchylanie sie od obowiazku musi byc uporczywe. Sad Najwyzszy przyjal, ze okres wstrzymania sie od placenia rat lub placenie ich nieregularne albo w ratach znacznie nizszych niz nalezne nie moze byc krotszy niz 3 miesiace (OSNKW 1976, z.7, poz. 86)

Wazne jest, aby dana osoba byla przez to narazona na niemozliwosc zaspokojenia podstawowych potrzeb zyciowych. Trzeba patrzec czy sprawca ma w ogole realna mozliwosc wywiazania sie z obowiazku. Sa sytuacje, ze mimo nie spelniania swiadczen alimentacyjnych sprawca nie popelni przestepstwa, gdyz moze zaistniec obiektywna niemoznosc wypelnienia tego obowiazku (ciezka choroba zobowiazanego).

Dawniej orzecznictwo na ten temat bylo bogate. Przyjmowano, ze ktos sie uchyla nawet wtedy, gdy nie podejmowal pracy, ale dzialo sie to w rzeczywistosci, kiedy z uzyskaniem pracy nie bylo problemow takich jak obecnie. Malo tego, byly wyroki, gdzie przyjmowano, gdy ktos zmienil prace na gorzej platna, to dowod na to, ze sie uporczywie uchyla.

W dzisiejszej sytuacji na rynku pracy, trzeba badac nastepujace okolicznosci:

* jaki zobowiazany ma zawod,
* w jakich okolicznosciach utracil prace ( inaczej ocenimy wypowiedzenie umowy o prace przez zobowiazanego czy wypowiedzenie umowy pracy przez pracodawce z winy zobowiazanego a inaczej, gdy odejscie z pracy zwiazane bedzie np. z likwidacja zakladu pracy),
* czy zobowiazany mial propozycje pracy,
* czy jest zarejestrowany jako bezrobotny, czy podejmuje starania o uzyskanie pracy,
* czy stara sie wypelniac obowiazek alimentacyjny poprzez osobiste starania o utrzymanie i wychowanie dziecka.
* takie okolicznosci jak ciezka choroba itd.

Bierzemy pod uwage tylko takie sytuacje, gdy zobowiazany mogl obiektywnie wykonac obowiazek, ale nie uczynil tego. Gdy nie mial realnej mozliwosci spelnienia obowiazku to nie popelnia przestepstwa niealimentacji.

Slowo uporczywie wskazuje na ta zla wole sprawcy. Jest to sytuacja, kiedy co prawda zobowiazany ma mozliwosc spelniania obowiazku alimentacyjnego, ale zlosliwie tego nie robi. Zobowiazany nie spelnia obowiazku, bo tego nie chce albo obowiazek ten lekcewazy.

Aby zastosowac art. 209 kk. wystarczy, zeby dana osoba zostala narazona na niemoznosc zaspokojenia podstawowych potrzeb zyciowych. Przy ocenie poziomu potrzeb zyciowych nalezy brac pod uwage indywidualne wlasciwosci pokrzywdzonego: stan zdrowia, wiek, potrzeby ksztalcenia. W teorii chodzi nie tylko o srodki materialne potrzebne do zaspokajania podstawowych potrzeb zyciowych. Doktryna wskazuje, ze takimi potrzebami moze byc takze chec korzystania z dobr kultury: kino, teatr, uprawianie sportu itp.

To narazenie musi byc uprawdopodobnione. Bedzie wystepowalo takze i wowczas, gdy te potrzeby zaspokaja inna osoba lub instytucja. Moze byc tak, ze matka jakims szczegolnym nakladem sil je zaspokaja. My patrzymy na to jednak od strony tego zobowiazanego. Istnieje wiec narazenie, gdy te potrzeby zaspokaja ktos inny niz ten zobowiazany.

zrodlo: prawoity.pl

Zakres podmiotowy i przedmiotowy ustawy z dnia 27 lipca 2002 roku o szczegolnych warunkach sprzedazy konsumenckiej oraz o zmianie Kodeksu cywilnego, (Dz. U. Nr 141, poz. 1176)

Ustawe stosuje sie do dokonywanej w zakresie dzialalnosci przedsiebiorstwa sprzedazy rzeczy ruchomej (nie nieruchomosci) osobie fizycznej, ktora nabywa te rzecz w celu niezwiazanym z dzialalnoscia zawodowa lub gospodarcza (towar konsumpcyjny).

Ustawy nie stosuje sie do sprzedazy energii elektrycznej, jak rowniez do gazu i wody, chyba ze sa sprzedawane w ograniczonej ilosci lub w okreslonej objetosci.

Ustawy nie stosuje sie do sprzedazy egzekucyjnej oraz sprzedazy dokonywanej w postepowaniu upadlosciowym albo innym postepowaniu sadowym.

Do sprzedazy konsumenckiej nie stosuje sie przepisow art. 556-581 ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. – Kodeks cywilny dotyczacych rekojmi za wady rzeczy sprzedanej.

Obowiazki sprzedawcy

Sprzedawca jest obowiazany podac do wiadomosci kupujacego cene oferowanego towaru konsumpcyjnego oraz jego cene jednostkowa (cene za jednostke miary), chyba ze wyrazaja sie one ta sama kwota. Przy sprzedazy towaru konsumpcyjnego oferowanego luzem jest wymagane podanie jedynie ceny jednostkowej.

Przy sprzedazy na raty, na przedplaty, na zamowienie, wedlug wzoru lub na probe oraz sprzedazy za cene powyzej dwoch tysiecy zlotych sprzedawca jest obowiazany potwierdzic na pismie wszystkie istotne postanowienia zawartej umowy. W pozostalych przypadkach, na zadanie kupujacego, sprzedawca wydaje pisemne potwierdzenie zawarcia umowy, zawierajace oznaczenie sprzedawcy z jego adresem, date sprzedazy oraz okreslenie towaru konsumpcyjnego, jego ilosc i cene.

Sprzedawca dokonujacy sprzedazy w Rzeczypospolitej Polskiej jest obowiazany udzielic kupujacemu jasnych, zrozumialych i niewprowadzajacych w blad informacji w jezyku polskim, wystarczajacych do prawidlowego i pelnego korzystania ze sprzedanego towaru konsumpcyjnego. W szczegolnosci nalezy podac: nazwe towaru, okreslenie producenta lub importera i kraj pochodzenia towaru, znak bezpieczenstwa i znak zgodnosci wymagane przez odrebne przepisy, informacje o dopuszczeniu do obrotu w Rzeczypospolitej Polskiej oraz, stosownie do rodzaju towaru, okreslenie jego energochlonnosci, a takze inne dane wskazane w odrebnych przepisach.

Informacje powyzsze powinny znajdowac sie na towarze konsumpcyjnym lub byc z nim trwale polaczone, w przypadku gdy towar jest sprzedawany w opakowaniu jednostkowym lub w zestawie. W pozostalych przypadkach sprzedawca jest obowiazany umiescic w miejscu sprzedazy towaru informacje, ktora moze zostac ograniczona do nazwy towaru i jego glownej cechy uzytkowej oraz wskazania producenta lub importera i kraju pochodzenia towaru.

Sprzedawca jest obowiazany zapewnic w miejscu sprzedazy odpowiednie warunki techniczno-organizacyjne umozliwiajace dokonanie wyboru towaru konsumpcyjnego i sprawdzenie jego jakosci, kompletnosci oraz funkcjonowania glownych mechanizmow i podstawowych podzespolow.

Na zadanie kupujacego sprzedawca jest obowiazany wyjasnic znaczenie poszczegolnych postanowien umowy.

Sprzedawca jest obowiazany wydac kupujacemu wraz z towarem konsumpcyjnym wszystkie elementy jego wyposazenia oraz sporzadzone w jezyku polskim instrukcje obslugi, konserwacji i inne dokumenty wymagane przez odrebne przepisy.
Sprzedawca odpowiada wobec kupujacego, jezeli towar konsumpcyjny w chwili jego wydania jest niezgodny z umowa; w przypadku stwierdzenia niezgodnosci przed uplywem szesciu miesiecy od wydania towaru domniemywa sie, ze istniala ona w chwili wydania. Domniemanie to oznacza, iz to sprzedawca musi dowiesc, ze towar w momencie wydania byl zgodny z zapisami umowy.

W przypadku indywidualnego uzgadniania wlasciwosci towaru konsumpcyjnego domniemywa sie, ze jest on zgodny z umowa, jezeli odpowiada podanemu przez sprzedawce opisowi lub ma cechy okazanej kupujacemu probki albo wzoru, a takze gdy nadaje sie do celu okreslonego przez kupujacego przy zawarciu umowy, chyba ze sprzedawca zglosil zastrzezenia co do takiego przeznaczenia towaru. W innych przypadkach domniemywa sie, ze towar konsumpcyjny jest zgodny z umowa, jezeli nadaje sie do celu, do jakiego tego rodzaju towar jest zwykle uzywany, oraz gdy jego wlasciwosci odpowiadaja wlasciwosciom cechujacym towar tego rodzaju. Takie samo domniemanie przyjmuje sie, gdy towar odpowiada oczekiwaniom dotyczacym towaru tego rodzaju, opartym na skladanych publicznie zapewnieniach sprzedawcy, producenta lub jego przedstawiciela; w szczegolnosci uwzglednia sie zapewnienia, wyrazone w oznakowaniu towaru lub reklamie, odnoszace sie do wlasciwosci towaru, w tym takze terminu, w jakim towar ma je zachowac.

Na rowni z zapewnieniem producenta traktuje sie zapewnienie osoby, ktora wprowadza towar konsumpcyjny do obrotu krajowego w zakresie dzialalnosci swojego przedsiebiorstwa, oraz osoby, ktora podaje sie za producenta przez umieszczenie na towarze swojej nazwy, znaku towarowego lub innego oznaczenia odrozniajacego.

Za niezgodnosc towaru konsumpcyjnego z umowa uwaza sie rowniez nieprawidlowosc w jego zamontowaniu i uruchomieniu, jezeli czynnosci te zostaly wykonane w ramach umowy sprzedazy przez sprzedawce lub przez osobe, za ktora ponosi on odpowiedzialnosc, albo przez kupujacego wedlug instrukcji otrzymanej przy sprzedazy.

Sprzedawca nie odpowiada za niezgodnosc towaru konsumpcyjnego z umowa, gdy kupujacy o tej niezgodnosci wiedzial lub, oceniajac rozsadnie, powinien byl wiedziec. To samo odnosi sie do niezgodnosci, ktora wynikla z przyczyny tkwiacej w materiale dostarczonym przez kupujacego.

Uprawnienia kupujacego

Naprawa, wymiana

Jezeli towar konsumpcyjny jest niezgodny z umowa, kupujacy moze zadac doprowadzenia go do stanu zgodnego z umowa przez nieodplatna naprawe albo wymiane na nowy, chyba ze naprawa albo wymiana sa niemozliwe lub wymagaja nadmiernych kosztow. Przy ocenie nadmiernosci kosztow uwzglednia sie wartosc towaru zgodnego z umowa oraz rodzaj i stopien stwierdzonej niezgodnosci, a takze bierze sie pod uwage niedogodnosci, na jakie narazilby kupujacego inny sposob zaspokojenia.

Nieodplatnosc naprawy i wymiany oznacza, ze sprzedawca ma rowniez obowiazek zwrotu kosztow poniesionych przez kupujacego, w szczegolnosci kosztow demontazu, dostarczenia, robocizny, materialow oraz ponownego zamontowania i uruchomienia.

Jezeli sprzedawca, ktory otrzymal od kupujacego zadanie naprawy albo wymiany nie ustosunkowal sie do tego zadania w terminie 14 dni, uwaza sie, ze uznal je za uzasadnione.

Odstapienie od umowy, obnizenie ceny

Dopiero wtedy gdy kupujacy, nie moze zadac naprawy ani wymiany albo jezeli sprzedawca nie zdola uczynic zadosc takiemu zadaniu w odpowiednim czasie lub gdy naprawa albo wymiana narazalaby kupujacego na znaczne niedogodnosci, ma on prawo domagac sie stosownego obnizenia ceny albo odstapic od umowy; od umowy nie moze odstapic, gdy niezgodnosc towaru konsumpcyjnego z umowa jest nieistotna. Przy okreslaniu odpowiedniego czasu naprawy lub wymiany uwzglednia sie rodzaj towaru i cel jego nabycia.

Kupujacy traci powyzsze uprawnienia przewidziane, jezeli przed uplywem dwoch miesiecy od stwierdzenia niezgodnosci towaru konsumpcyjnego z umowa nie zawiadomi o tym sprzedawcy. Do zachowania terminu wystarczy wyslanie zawiadomienia przed jego uplywem.

Warunki odpowiedzialnosci, przedawnienie roszczenia

Sprzedawca odpowiada za niezgodnosc towaru konsumpcyjnego z umowa jedynie w przypadku jej stwierdzenia przed uplywem dwoch lat od wydania tego towaru kupujacemu; termin ten biegnie na nowo w razie wymiany towaru. Jezeli przedmiotem sprzedazy jest rzecz uzywana, strony moga ten termin skrocic, jednakze nie ponizej jednego roku.

Roszczenia kupujacego obnizenia ceny lub odstapienia od umowy przedawniaja sie z uplywem roku od stwierdzenia przez kupujacego niezgodnosci towaru konsumpcyjnego z umowa; przedawnienie nie moze sie skonczyc przed uplywem terminu okreslonego w akapicie poprzednim. W takim samym terminie wygasa uprawnienie do odstapienia od umowy.

Zawiadomienie sprzedawcy o niezgodnosci towaru konsumpcyjnego z umowa przerywa bieg przedawnienia. Przedawnienie nie biegnie w czasie wykonywania naprawy lub wymiany oraz prowadzenia przez strony, nie dluzej jednak niz przez trzy miesiace, rokowan w celu ugodowego zalatwienia sprawy.

Uplyw powyzszych terminow nie wylacza wykonania uprawnien wynikajacych z niezgodnosci towaru konsumpcyjnego z umowa, jezeli sprzedawca w chwili zawarcia umowy wiedzial o niezgodnosci i nie zwrocil na to uwagi kupujacego.
Uprawnien unormowanych w niniejszej ustawie nie mozna wylaczyc ani ograniczyc w drodze umowy zawartej przed zawiadomieniem sprzedawcy o niezgodnosci towaru konsumpcyjnego z umowa. W szczegolnosci nie mozna tego dokonac przez oswiadczenie kupujacego, ze wie o wszelkich niezgodnosciach towaru z umowa, lub przez wybor prawa obcego. Roszczenie to przedawnia sie z uplywem szesciu miesiecy; staje sie wymagalne z chwila zaspokojenia kupujacego, nie pozniej jednak niz w dniu, w ktorym sprzedawca obowiazany byl to uczynic.

W przypadku zaspokojenia roszczen wynikajacych z niezgodnosci towaru konsumpcyjnego z umowa sprzedawca moze dochodzic odszkodowania od ktoregokolwiek z poprzednich sprzedawcow, jezeli wskutek jego dzialania lub zaniechania towar byl niezgodny z umowa sprzedazy konsumenckiej. Do odpowiedzialnosci odszkodowawczej stosuje sie przepisy Kodeksu cywilnego o skutkach niewykonania zobowiazan.

Udzielenie kupujacemu gwarancji nastepuje bez odrebnej oplaty przez oswiadczenie gwaranta, zamieszczone w dokumencie gwarancyjnym lub reklamie, odnoszacych sie do towaru konsumpcyjnego; okresla ono obowiazki gwaranta i uprawnienia kupujacego w przypadku, gdy wlasciwosc sprzedanego towaru nie odpowiada wlasciwosci wskazanej w tym oswiadczeniu. Nie uwaza sie za gwarancje oswiadczenia, ktore nie ksztaltuje obowiazkow gwaranta.

Sprzedawca udzielajacy gwarancji wydaje kupujacemu wraz z towarem dokument gwarancyjny; powinien takze sprawdzic zgodnosc znajdujacych sie na towarze oznaczen z danymi zawartymi w dokumencie gwarancyjnym oraz stan plomb i innych umieszczonych na towarze zabezpieczen.

W dokumencie gwarancyjnym nalezy zamiescic podstawowe dane potrzebne do dochodzenia roszczen z gwarancji, w tym w szczegolnosci nazwe i adres gwaranta lub jego przedstawiciela w Rzeczypospolitej Polskiej, czas trwania i terytorialny zasieg ochrony gwarancyjnej. Ponadto powinno byc w nim zawarte stwierdzenie, ze gwarancja na sprzedany towar konsumpcyjny nie wylacza, nie ogranicza ani nie zawiesza uprawnien kupujacego wynikajacych z niezgodnosci towaru z umowa.

zrodlo: prawoity.pl

Obraza przepisow prawa procesowego – podobnie jak obraza przepisow prawa materialnego – charakteryzuje sie tym, ze dotyczy tez prawa.

Zarzut obrazy prawa procesowego podniesiemy gdy analizujac tresc wyroku stwierdzamy, ze nieprawidlowe rozstrzygniecie bylo wynikiem uchybien tkwiacych w postepowaniu sadu, w samym wyrokowaniu no i w oparciu wyroku nie na wszystkich dowodach ujawnionych w postepowaniu, pominieciu niektorych dowodow, nie ujawnieniu jakichs dowodow, ktore wprawdzie w sprawie wystepowaly, ale sad nie zadal sobie trudu i tych dowodow nie przeprowadzil, np. w aktach sprawy byly protokoly z czynnosci procesowych, a sad ich nie ujawnil w toku postepowania dowodowego albo jakis swiadek skladajac zeznania powolal sie na innego swiadka, a sad tego swiadka nie wezwal i nie przesluchal.

Do tych zarzutow powinnismy rowniez zaliczyc wadliwe uzasadnienie wyroku polegajace chociazby na tym, ze sad nie ustosunkowal sie w nim wbrew obowiazkowi jaki na niego naklada art. 424 Kodeksu postepowania karnego (kpk) do kwestii zawartych w wyroku, czyli do tych ustalen, ktore przyjal w wyroku, co w konsekwencji nie pozwala na pelna kontrole prawidlowosci rozumowania i kontrole decyzji sadu.

Zarzut obrazy prawa procesowego moze dotyczyc naruszenia wszystkich przepisow procedury z wyjatkiem przepisow instrukcyjnych, ktorych naruszenie z istoty rzeczy nie moze miec wplywu na tresc wyroku, np. naruszenie art. 423 § 1 kpk (okreslajacego termin dla sadu na sporzadzenie uzasadnienia wyroku), ktory jest przepisem instrukcyjnym. Pamietac jednakze nalezy, ze podnosi sie wiele innych powaznych zarzutow obrazy prawa procesowego to czasami tez mozna by podniesc zarzut obrazy przepisu instrukcyjnego, czyli wbrew tej zasadzie, ktora mowi, ze nie powinno sie tego robic. Tak wiec gdy sad skandalicznie przeprowadzil postepowanie, naruszyl wazne przepisy procedury: prawo do obrony oskarzonego czy malo wnikliwie przeprowadzil dowody i oprocz tych powaznych uchybien przez 1 rok pisal uzasadnienie, a wiec razaco naruszyl przepis instrukcyjny to mozna by podniesc w takich wyjatkowych sytuacjach zarzut obrazy przepisu procesowego instrukcyjnego.

Nie kazda obraza prawa procesowego moze stanowic podstawe zaskarzenia apelacyjnego, bo tylko taka ktora miala wplyw na tresc orzeczenia – wynika to ze sformulowania art. 439 pkt 2 kpk.

Wszystkie uchybienia procesowe jakich sad moze sie dopuscic czy to w toku wydawania wyroku czy to w toku postepowania prowadzacego do wydania wyroku czy nawet w uzasadnieniu wyroku mozemy podzielic na trzy grupy:

* wszystkie naruszenia prawa procesowego, czyli sytuacje w ktorych sad nie zastosowal jakiejs normy procesowej, blednie ja zastosowal czy zastosowal ja w sposob niepelny.

Jest to ta najszersza grupa i to bez wzgledu czy to beda normy typu podstawowego czy tez normy instrukcyjne, bowiem naruszenie norm instrukcyjnych jest rowniez uchybieniem prawa procesowego. Nalezy jednak pamietac ( o czym wspominalismy juz wyzej a teraz powtarzamy), ze to na pewno nie bedzie podstawa do formulowania zarzutu obrazy prawa procesowego, poniewaz z reguly naruszenie tych przepisow instrukcyjnych nie ma wplywu na tresc orzeczenia i z tego powodu wlasnie nie moze stanowic podstawy zarzutu.

* naruszenia norm procesowych, ktore mogly miec wplyw na tresc orzeczenia.

Bedzie to wiec wezsza grupa w ramach tej szerokiej grupy uchybien procesowych. Tu poza naszym zainteresowaniem pozostaja te uchybienia, ktore nie mogly miec wplywu na tresc orzeczenia.

* uchybienia procesowe kwalifikowane, a wiec okreslone w art. 439 kpk, czyli tzw. bezwzgledne przyczyny odwolawcze.

Jest to szczegolna grupa uchybien procesowych, ktore ustawodawca wyeksponowal, bo uznal ze ich popelnienie musi byc brane przez sad odwolawczy z urzedu i nie musimy badac wplywu tych uchybien na tresc orzeczenia. Jest to grupa jeszcze wezsza od poprzednich grup.

Czy uchybienia procesowe popelnione w toku postepowania przygotowawczego moga stanowic podstawe formulowania zarzutow apelacyjnych ?

Generalnie nie moga, ale w pewnych wypadkach moga, jezeli spelnione sa dwa warunki:

* jesli uchybienia z postepowania przygotowawczego nie zostaly konwalidowane, naprawione w toku postepowania jurysdykcyjnego,

* uchybienia popelnione w postepowaniu przygotowawczym, a nie naprawione w postepowaniu jurysdykcyjnym mialy wplyw na tresc orzeczenia.Jesli te dwa warunki sa spelnione to uchybienia popelnione w postepowaniu przygotowawczym mozna potraktowac jakom podstawe formulowania zarzutu apelacyjnego.

Istota zarzutu obrazy prawa procesowego sprowadza sie do wskazania konkretnego przepisu procesowego lub przepisow procedury, ktore zostaly naruszone co moglo miec wplyw na tresc orzeczenia.

Najczestsze zarzuty obrazy prawa procesowego dotycza pogwalcenia podstawowych zasad procesu karnego, np.
* oskarzony nie mial mozliwosci obrony – ograniczono go, bo nie mial glosu, a sama rozprawe sprowadzono do odczytania protokolu zeznan swiadkow, mimo ze nie zachodzily przeslanki do odczytania (art. 391 kpk i art. 392 kpk lub art. 442 § 2 kpk), nie wezwano zadnych swiadkow obrony; naruszono tu zasade bezposredniosci i zasade prawa do obrony

* pominiecie niektorych dowodow, nie wziecie pod uwage tresci zeznan czy opinii, tresci dokumentow, poczynienie ustalen dowolnych albo sprzecznych z dowodami – art. 410 kpk. Przepis ten nakazuje oparcie orzeczenia na caloksztalcie okolicznosci ujawnionych w toku przewodu sadowego. W tym wypadku pierwotna przyczyna jest obraza prawa procesowego, a skutkiem tego sa bledne ustalenia i zgodnie z przyjetymi regulami poprawnosciowymi formulujemy zarzut w oparciu o obraze przepisow prawa procesowego. Art. 410 kpk jako podstawa zarzutu apelacyjnego wystepuje z reguly w towarzystwie art. 424 kpk – wtedy gdy podnosimy jakies braki logiczne w rozumowaniu sadu, np. z przeprowadzonych dowodow nasuwa sie kilka wersji, a sad wybral jedna i na podstawie tej jednej wydal wyrok, pozostale pomijajac milczeniem. Wowczas bedziemy mieli do czynienia z obraza art. 410 kpk i art. 424 kpk.

* sprzecznosci miedzy rozstrzygnieciem zawartym w wyroku, czyli w czesci dyspozytywnej a uzasadnieniem wyroku; czesto sad w uzasadnieniu wyroku przyznaje sie do popelnienia bledu na co trzeba zwrocic uwage, bo prokurator w takiej sytuacji ma gotowy material do sformulowania zarzutu apelacyjnego w oparciu o przyznanie sie sadu.W ramach obrazy prawa procesowego mozna tez zarzucic obraze dwoch artykulow: art. 167 kpk i art. 352 kpk. Jest to czesto spotykany „duet”. Ma to miejsce wtedy gdy sad z urzedu nie przeprowadzi jakis dowodow, ktorych potrzeba przeprowadzenia byla oczywista, a same strony takich wnioskow nie zlozyly, czyli obraza art. 167 kpk i art. 352 kpk. Przy podnoszeniu tego zarzutu nalezy byc ostroznym, poniewaz sad odwolawczy moze powiedziec, ze wnoszacy apelacje sam mogl na rozprawi wnioskowac o przeprowadzenie dowodow”. Aby takiej sytuacji uniknac zarzut ten powinien byc sformulowany w nastepujacy sposob; „sad obrazil przepisy art. 167 kpk i art. 352 kpk, poniewaz nie przeprowadzil takich i takich dowodow choc stan sprawy tego wymagal”, zas w uzasadnieniu, aby usprawiedliwic sie dlaczego nie przeprowadzilismy stosownych wnioskow dowodowych.

Innym przykladem obrazy prawa procesowego to obraza art. 2 § 2 kpk. Przyczyna zaskarzenia wyroku nigdy nie moze byc obraza art. 2 § 1 kpk – tzw. posrednio okreslony cel procesu karnego. Art. 2 § 2 kpk to naruszenie zasady prawdy obiektywnej. Przykladem obrazy tego przepisu moze byc sytuacja gdy sad ustala, ze oskarzony nie byl karany opierajac sie przy tym na nieaktualnej karcie karnej i warunkowo umarza postepowanie, a tymczasem oskarzony byl juz prawomocnie karany. Tu wystarczylo tylko zapytac oskarzonego czy oskarzony byl juz prawomocnie karany czy nie, a sad tego nie zrobil. Wystarczylo zaktualizowac karte karna, wystarczylo sprawdzic w repertoriach, ale sad tego nie zrobil mimo ciazacego na nim obowiazku. Sad razaco wiec naruszyl tu art. 2 § 2 kpk, poniewaz swoje rozstrzygniecie oparl na nieprawdziwych ustaleniach faktycznych.. Sad niewatpliwie dokonal tu wadliwych ustalen, bo ustalil, ze oskarzony nie byl karany, ale przyczyna tego wadliwego ustalenia bylo naruszenie tych przepisow, bo obrazil art. 2 § 2 kpk – obrazil przepis, w ktorym przewodniczacy powinien zmierzac do wyjasnienia wszystkich okolicznosci sprawy.

W praktyce sa rozbieznosci pomiedzy ustaleniami poczynionymi przez sad w wyroku i w uzasadnieniu wyroku, czyli w tej czesci dyspozytywnej i w czesci motywacyjnej.

Na jakiej podstawie oprzec w takim wypadku apelacje ?

Takim przykladem moze byc sytuacja gdy np. oskarzony zostal skazany za kradziez trzech rowerow i wyrok opiewa na kradziez trzech rowerow, a z uzasadnienia wynika, ze sad ustalil, ze przedmiotem kradziezy byly tylko dwa rowery. Jest tu razaca sprzecznosc w ustaleniach faktycznych, ale nie zarzucimy tu bledu w ustaleniach faktycznych, natomiast problem przenosimy tu na obraze prawa procesowego.

Gdybysmy chcieli znalezc przepisy, ktore zostaly w tej sytuacji obrazone to bysmy ich nigdy nie znalezli, a to dlatego bo wyrok zawiera dokladne okreslenie czynu jak to jest wymagane, bo sad bardzo dokladnie to okreslil. Z kolei uzasadnienie zostalo sporzadzone zgodnie z wymogami przewidzianymi w art. 424 § 1 pkt 1 i tez nie mozna sie do tego przyczepic. W takich wypadkach przyjmuje sie obraze przepisow prawa procesowego art. 413 § 2 pkt 1 i art. 424 § 1 pkt 1.

Gdy znajdziemy wiec sytuacje, w ktorej sad innych ustalen dokonal w wyroku a innych w uzasadnieniu to podniesiemy zarzut obrazy prawa procesowego i to tych dwoch wymienionych przepisow, a nie zarzut bledu w ustaleniach faktycznych. Dlatego tak jest, poniewaz wyrok i jego uzasadnienie – choc nie sa jednoscia procesowa, bo to sa dwa rozne byty – wzajemnie sie uzupelniaja. Jesli sie wzajemnie uzupelniaja to nalezy przyjac, ze sprzecznosc miedzy wyrokiem i uzasadnieniem godzi w zasade jednoznacznosci rozstrzygniecia, bo podstawowa zasada jest regula, w mysl ktorej rozstrzygniecie powinno byc jednoznaczne.

zrodlo: prawoity.pl