Apelacja w prawie karnym (cz.7), obraza przepisow prawa procesowego
Obraza przepisow prawa procesowego – podobnie jak obraza przepisow prawa materialnego – charakteryzuje sie tym, ze dotyczy tez prawa.
Zarzut obrazy prawa procesowego podniesiemy gdy analizujac tresc wyroku stwierdzamy, ze nieprawidlowe rozstrzygniecie bylo wynikiem uchybien tkwiacych w postepowaniu sadu, w samym wyrokowaniu no i w oparciu wyroku nie na wszystkich dowodach ujawnionych w postepowaniu, pominieciu niektorych dowodow, nie ujawnieniu jakichs dowodow, ktore wprawdzie w sprawie wystepowaly, ale sad nie zadal sobie trudu i tych dowodow nie przeprowadzil, np. w aktach sprawy byly protokoly z czynnosci procesowych, a sad ich nie ujawnil w toku postepowania dowodowego albo jakis swiadek skladajac zeznania powolal sie na innego swiadka, a sad tego swiadka nie wezwal i nie przesluchal.
Do tych zarzutow powinnismy rowniez zaliczyc wadliwe uzasadnienie wyroku polegajace chociazby na tym, ze sad nie ustosunkowal sie w nim wbrew obowiazkowi jaki na niego naklada art. 424 Kodeksu postepowania karnego (kpk) do kwestii zawartych w wyroku, czyli do tych ustalen, ktore przyjal w wyroku, co w konsekwencji nie pozwala na pelna kontrole prawidlowosci rozumowania i kontrole decyzji sadu.
Zarzut obrazy prawa procesowego moze dotyczyc naruszenia wszystkich przepisow procedury z wyjatkiem przepisow instrukcyjnych, ktorych naruszenie z istoty rzeczy nie moze miec wplywu na tresc wyroku, np. naruszenie art. 423 § 1 kpk (okreslajacego termin dla sadu na sporzadzenie uzasadnienia wyroku), ktory jest przepisem instrukcyjnym. Pamietac jednakze nalezy, ze podnosi sie wiele innych powaznych zarzutow obrazy prawa procesowego to czasami tez mozna by podniesc zarzut obrazy przepisu instrukcyjnego, czyli wbrew tej zasadzie, ktora mowi, ze nie powinno sie tego robic. Tak wiec gdy sad skandalicznie przeprowadzil postepowanie, naruszyl wazne przepisy procedury: prawo do obrony oskarzonego czy malo wnikliwie przeprowadzil dowody i oprocz tych powaznych uchybien przez 1 rok pisal uzasadnienie, a wiec razaco naruszyl przepis instrukcyjny to mozna by podniesc w takich wyjatkowych sytuacjach zarzut obrazy przepisu procesowego instrukcyjnego.
Nie kazda obraza prawa procesowego moze stanowic podstawe zaskarzenia apelacyjnego, bo tylko taka ktora miala wplyw na tresc orzeczenia – wynika to ze sformulowania art. 439 pkt 2 kpk.
Wszystkie uchybienia procesowe jakich sad moze sie dopuscic czy to w toku wydawania wyroku czy to w toku postepowania prowadzacego do wydania wyroku czy nawet w uzasadnieniu wyroku mozemy podzielic na trzy grupy:
* wszystkie naruszenia prawa procesowego, czyli sytuacje w ktorych sad nie zastosowal jakiejs normy procesowej, blednie ja zastosowal czy zastosowal ja w sposob niepelny.
Jest to ta najszersza grupa i to bez wzgledu czy to beda normy typu podstawowego czy tez normy instrukcyjne, bowiem naruszenie norm instrukcyjnych jest rowniez uchybieniem prawa procesowego. Nalezy jednak pamietac ( o czym wspominalismy juz wyzej a teraz powtarzamy), ze to na pewno nie bedzie podstawa do formulowania zarzutu obrazy prawa procesowego, poniewaz z reguly naruszenie tych przepisow instrukcyjnych nie ma wplywu na tresc orzeczenia i z tego powodu wlasnie nie moze stanowic podstawy zarzutu.
* naruszenia norm procesowych, ktore mogly miec wplyw na tresc orzeczenia.
Bedzie to wiec wezsza grupa w ramach tej szerokiej grupy uchybien procesowych. Tu poza naszym zainteresowaniem pozostaja te uchybienia, ktore nie mogly miec wplywu na tresc orzeczenia.
* uchybienia procesowe kwalifikowane, a wiec okreslone w art. 439 kpk, czyli tzw. bezwzgledne przyczyny odwolawcze.
Jest to szczegolna grupa uchybien procesowych, ktore ustawodawca wyeksponowal, bo uznal ze ich popelnienie musi byc brane przez sad odwolawczy z urzedu i nie musimy badac wplywu tych uchybien na tresc orzeczenia. Jest to grupa jeszcze wezsza od poprzednich grup.
Czy uchybienia procesowe popelnione w toku postepowania przygotowawczego moga stanowic podstawe formulowania zarzutow apelacyjnych ?
Generalnie nie moga, ale w pewnych wypadkach moga, jezeli spelnione sa dwa warunki:
* jesli uchybienia z postepowania przygotowawczego nie zostaly konwalidowane, naprawione w toku postepowania jurysdykcyjnego,
* uchybienia popelnione w postepowaniu przygotowawczym, a nie naprawione w postepowaniu jurysdykcyjnym mialy wplyw na tresc orzeczenia.Jesli te dwa warunki sa spelnione to uchybienia popelnione w postepowaniu przygotowawczym mozna potraktowac jakom podstawe formulowania zarzutu apelacyjnego.
Istota zarzutu obrazy prawa procesowego sprowadza sie do wskazania konkretnego przepisu procesowego lub przepisow procedury, ktore zostaly naruszone co moglo miec wplyw na tresc orzeczenia.
Najczestsze zarzuty obrazy prawa procesowego dotycza pogwalcenia podstawowych zasad procesu karnego, np.
* oskarzony nie mial mozliwosci obrony – ograniczono go, bo nie mial glosu, a sama rozprawe sprowadzono do odczytania protokolu zeznan swiadkow, mimo ze nie zachodzily przeslanki do odczytania (art. 391 kpk i art. 392 kpk lub art. 442 § 2 kpk), nie wezwano zadnych swiadkow obrony; naruszono tu zasade bezposredniosci i zasade prawa do obrony
* pominiecie niektorych dowodow, nie wziecie pod uwage tresci zeznan czy opinii, tresci dokumentow, poczynienie ustalen dowolnych albo sprzecznych z dowodami – art. 410 kpk. Przepis ten nakazuje oparcie orzeczenia na caloksztalcie okolicznosci ujawnionych w toku przewodu sadowego. W tym wypadku pierwotna przyczyna jest obraza prawa procesowego, a skutkiem tego sa bledne ustalenia i zgodnie z przyjetymi regulami poprawnosciowymi formulujemy zarzut w oparciu o obraze przepisow prawa procesowego. Art. 410 kpk jako podstawa zarzutu apelacyjnego wystepuje z reguly w towarzystwie art. 424 kpk – wtedy gdy podnosimy jakies braki logiczne w rozumowaniu sadu, np. z przeprowadzonych dowodow nasuwa sie kilka wersji, a sad wybral jedna i na podstawie tej jednej wydal wyrok, pozostale pomijajac milczeniem. Wowczas bedziemy mieli do czynienia z obraza art. 410 kpk i art. 424 kpk.
* sprzecznosci miedzy rozstrzygnieciem zawartym w wyroku, czyli w czesci dyspozytywnej a uzasadnieniem wyroku; czesto sad w uzasadnieniu wyroku przyznaje sie do popelnienia bledu na co trzeba zwrocic uwage, bo prokurator w takiej sytuacji ma gotowy material do sformulowania zarzutu apelacyjnego w oparciu o przyznanie sie sadu.W ramach obrazy prawa procesowego mozna tez zarzucic obraze dwoch artykulow: art. 167 kpk i art. 352 kpk. Jest to czesto spotykany „duet”. Ma to miejsce wtedy gdy sad z urzedu nie przeprowadzi jakis dowodow, ktorych potrzeba przeprowadzenia byla oczywista, a same strony takich wnioskow nie zlozyly, czyli obraza art. 167 kpk i art. 352 kpk. Przy podnoszeniu tego zarzutu nalezy byc ostroznym, poniewaz sad odwolawczy moze powiedziec, ze wnoszacy apelacje sam mogl na rozprawi wnioskowac o przeprowadzenie dowodow”. Aby takiej sytuacji uniknac zarzut ten powinien byc sformulowany w nastepujacy sposob; „sad obrazil przepisy art. 167 kpk i art. 352 kpk, poniewaz nie przeprowadzil takich i takich dowodow choc stan sprawy tego wymagal”, zas w uzasadnieniu, aby usprawiedliwic sie dlaczego nie przeprowadzilismy stosownych wnioskow dowodowych.
Innym przykladem obrazy prawa procesowego to obraza art. 2 § 2 kpk. Przyczyna zaskarzenia wyroku nigdy nie moze byc obraza art. 2 § 1 kpk – tzw. posrednio okreslony cel procesu karnego. Art. 2 § 2 kpk to naruszenie zasady prawdy obiektywnej. Przykladem obrazy tego przepisu moze byc sytuacja gdy sad ustala, ze oskarzony nie byl karany opierajac sie przy tym na nieaktualnej karcie karnej i warunkowo umarza postepowanie, a tymczasem oskarzony byl juz prawomocnie karany. Tu wystarczylo tylko zapytac oskarzonego czy oskarzony byl juz prawomocnie karany czy nie, a sad tego nie zrobil. Wystarczylo zaktualizowac karte karna, wystarczylo sprawdzic w repertoriach, ale sad tego nie zrobil mimo ciazacego na nim obowiazku. Sad razaco wiec naruszyl tu art. 2 § 2 kpk, poniewaz swoje rozstrzygniecie oparl na nieprawdziwych ustaleniach faktycznych.. Sad niewatpliwie dokonal tu wadliwych ustalen, bo ustalil, ze oskarzony nie byl karany, ale przyczyna tego wadliwego ustalenia bylo naruszenie tych przepisow, bo obrazil art. 2 § 2 kpk – obrazil przepis, w ktorym przewodniczacy powinien zmierzac do wyjasnienia wszystkich okolicznosci sprawy.
W praktyce sa rozbieznosci pomiedzy ustaleniami poczynionymi przez sad w wyroku i w uzasadnieniu wyroku, czyli w tej czesci dyspozytywnej i w czesci motywacyjnej.
Na jakiej podstawie oprzec w takim wypadku apelacje ?
Takim przykladem moze byc sytuacja gdy np. oskarzony zostal skazany za kradziez trzech rowerow i wyrok opiewa na kradziez trzech rowerow, a z uzasadnienia wynika, ze sad ustalil, ze przedmiotem kradziezy byly tylko dwa rowery. Jest tu razaca sprzecznosc w ustaleniach faktycznych, ale nie zarzucimy tu bledu w ustaleniach faktycznych, natomiast problem przenosimy tu na obraze prawa procesowego.
Gdybysmy chcieli znalezc przepisy, ktore zostaly w tej sytuacji obrazone to bysmy ich nigdy nie znalezli, a to dlatego bo wyrok zawiera dokladne okreslenie czynu jak to jest wymagane, bo sad bardzo dokladnie to okreslil. Z kolei uzasadnienie zostalo sporzadzone zgodnie z wymogami przewidzianymi w art. 424 § 1 pkt 1 i tez nie mozna sie do tego przyczepic. W takich wypadkach przyjmuje sie obraze przepisow prawa procesowego art. 413 § 2 pkt 1 i art. 424 § 1 pkt 1.
Gdy znajdziemy wiec sytuacje, w ktorej sad innych ustalen dokonal w wyroku a innych w uzasadnieniu to podniesiemy zarzut obrazy prawa procesowego i to tych dwoch wymienionych przepisow, a nie zarzut bledu w ustaleniach faktycznych. Dlatego tak jest, poniewaz wyrok i jego uzasadnienie – choc nie sa jednoscia procesowa, bo to sa dwa rozne byty – wzajemnie sie uzupelniaja. Jesli sie wzajemnie uzupelniaja to nalezy przyjac, ze sprzecznosc miedzy wyrokiem i uzasadnieniem godzi w zasade jednoznacznosci rozstrzygniecia, bo podstawowa zasada jest regula, w mysl ktorej rozstrzygniecie powinno byc jednoznaczne.
zrodlo: prawoity.pl