Pelne przysposobienie dziecka (adopcja) a ustalenie ojcostwa
„…Pod rzadem poprzednio obowiazujacego kodeksu rodzinnego z 1950 r. w orzecznictwie Sadu Najwyzszego przyjety byl poglad, ze stosunek przysposobienia nie stoi na przeszkodzie ustaleniu ojcostwa, a tylko wylacza niektore skutki ustalenia; dotyczylo to zwlaszcza nadania nazwiska i przyznania ojcu wladzy rodzicielskiej (por. orzeczenie SN z 28 marca 1960 r. 2 CR 16/60 Panstwo i Prawo 1960/12 i z 20 kwietnia 1962 r. 1 CR 1069/60 OSNCP 1963/6 poz. 132). W zwiazku ze zmiana stanu prawnego, polegajaca na wprowadzeniu w kro z 1964 r. instytucji przysposobienia pelnego (art. 121 kro), w doktrynie zostal wyrazony poglad, ze orzecznictwo Sadu Najwyzszego co do dopuszczalnosci ustalenia ojcostwa dziecka przysposobionego zachowalo nadal aktualnosc w odniesieniu do przysposobienia niepelnego (art. 124 § 1 kro). Natomiast zagadnienie, czy powodztwo takie jest dopuszczalne w wypadku pelnego przysposobienia, wywolalo kontrowersje.
W orzecznictwie zagadnieniem objetym pytaniem prawnym zajal sie Sad Najwyzszy w wyroku z dnia 21 lutego 1973 r. III CRN 332/72 (OSNCP 1973/12 poz. 224), w ktorym wyrazil poglad, ze orzeczenie pelnego przysposobienia dziecka pozamalzenskiego nie stoi na przeszkodzie zadaniu przez matke dziecka ustalenia ojcostwa dziecka.
Sad Najwyzszy, udzielajac odpowiedzi na postawione pytanie, ujal odpowiedz szerzej anizeli wynikaloby to z pytania prawnego. Nalezy bowiem podkreslic, ze postawiony problem nalezy rozpatrywac przede wszystkim na plaszczyznie praw dziecka, ktore zostalo przysposobione, a ktorego ojcostwo nie zostalo sadownie ustalone. Przysposobienie wprawdzie prowadzi do zerwania wiezi prawnej, a z reguly i faktycznej, laczacej przysposobionego z rodzina naturalna, ale okolicznosc ta nie moze pozbawic dziecka prawa domagania sie ustalenia jego ojcostwa, chyba ze wyrazny przepis ustawowy stanowilby inaczej. Przysposobienie pelne nie przekresla bowiem faktu naturalnego stanu dziecka, lecz wedlug tresci art. 121 § 3 kro powoduje tylko ustanie praw i obowiazkow przysposobionego wynikajacych z pokrewienstwa wzgledem jego krewnych, jak rowniez praw i obowiazkow tych krewnych wzgledem dziecka przysposobionego. Uprawnienie dziecka i jego matki do wystapienia z powodztwem o ustalenie ojcostwa dziecka wynika wyraznie z tresci art. 84 kro.
Art. 84 kro nie czyni rozroznienia w uprawnieniach dziecka i jego matki domagania sie ustalenia ojcostwa w zaleznosci od tego, czy chodzi o przysposobienie pelne, czy tez niepelne. Wszelkie ograniczenia w tym wzgledzie praw dziecka i matki musialyby wynikac, jak to wyzej wskazano, z wyraznego przepisu ustawy. I tak np. art. 84 § 1 zd. drugie kro ogranicza prawo matki domagania sie ustalenia ojcostwa dziecka do czasu uzyskania przez dziecko pelnoletnosci. Uprawnienia dziecka do dochodzenia swego ojcostwa nie sa ograniczone w czasie.
Za trafnoscia pogladu, ze rowniez przy pelnej adopcji mozna domagac sie ustalenia ojcostwa, przemawia tresc art. 1241 kro znowelizowanego ustawa z dnia 19 grudnia 1975 r. (Dz. U. 1975 r. Nr 45 poz. 234), ktory stwierdza niedopuszczalnosc uznania przysposobionego ani tez sadowego ustalenia jego pochodzenia w wypadku tzw. adopcji anonimowej, ktora ma miejsce wowczas, gdy rodzice przysposobionego wyrazili zgode przed sadem opiekunczym na jego przysposobienie bez wskazania osoby przysposabiajacego. Z wymienionego przepisu nalezy wnosic a contrario, ze w wypadku pelnego przysposobienia „nieanonimowego” ustawodawca dopuscil mozliwosc sadowego ustalenia ojcostwa przysposobionego. Nalezy bowiem miec na uwadze, ze niedopuszczalnosc dochodzenia ojcostwa w wypadku przysposobienia anonimowego pozostaje w scislym zwiazku z nierozerwalnoscia takiego przysposobienia. W wypadku zas dopuszczalnosci rozwiazania przysposobienia, nawet pelnego, moznosc sadowego ustalenia ojcostwa zabezpiecza prawa i interesy przysposobionego w najszerszym zakresie.
Podkreslic nalezy, ze interes dziecka jest nierozerwalnie zwiazany nie tylko z tym, by jego prawa stanu cywilnego zostaly ustalone takze w odniesieniu do jego naturalnych rodzicow, ale jest on znacznie szerszy i siega glebiej w rozne sfery zycia przysposobionego, a m.in. rowniez w sfere uprawnien rentowych dziecka, na co zwrocil uwage Sad Najwyzszy w uchwale skladu siedmiu sedziow SN z dnia 25 lipca 1975 r. V UZP 1/75 (OSNCP 1975/12 poz. 159) wpisanej do ksiegi zasad prawnych, wedlug ktorej przysposobienie pelne, jak i niepelne dziecka pobierajacego rente rodzinna po rodzicach naturalnych na podstawie ustawy z dnia 23 stycznia 1968 r. o powszechnym zaopatrzeniu emerytalnym pracownikow i ich rodzin (Dz. U. 1968 r. Nr 3 poz. 6 wraz z pozn. zm.) nie powoduje ustania ani zawieszenia prawa do tej renty. Uchwala ta dotyczy sytuacji, gdy dziecko w pelni przysposobione pobiera juz rente po rodzicach naturalnych, nie mozna jednak wykluczyc sytuacji, w ktorej dziecko w pelni przysposobione ma zamiar ubiegac sie o rente po ojcu naturalnym, a jest rzecza niewatpliwa, ze przeslanka do wystapienia z takim zadaniem do wlasciwych organow rentowych jest uprzednie ustalenie ojcostwa dziecka. zadanie zas takie w swietle przepisow ustawy o pze moze okazac sie uzasadnione. Nie mozna wiec zgodzic sie z wyrazonym w literaturze pogladem, ze interesy dziecka dostatecznie zabezpiecza moznosc sadowego ustalenia ojcostwa dopiero po ustaniu stosunku przysposobienia. Wowczas bowiem z powodu uplywu czasu najczesciej zajdzie niemoznosc udowodnienia okolicznosci majacych decydujacy wplyw na ustalenie ojcostwa, a uprawnienia dziecka, np. w zakresie domagania sie renty po rodzicach naturalnych, moga stac sie bezprzedmiotowe z powodu usamodzielnienia sie przysposobionego…”
Uchwala Skladu Siedmiu Sedziow Sadu Najwyzszego – Izba Cywilna z dnia 20 marca 1976 roku, III CZP 77/75, OSNCP 1976/9 poz. 185 – fragmenty uzasadnienia.
zrodlo: prawoity.pl